Planten Evolutie: Leven uit Licht

Focus (TELEAC / NTR) Van Plant tot Planeet. Leven uit licht (zo 9 sep 2012, 19:25) Documentaire "Planten zijn een stille kracht die de aarde hebben vormgegeven, onze atmosfeer opbouwen en de evolutie van elke diersoort in gang houden".

Deze aardige serie is gebaseerd op de BBC serie How to grow a Planet (met Engelse ondertiteling) olv Schot, Geoloog en Prof. Iain Steward. In de versie, die op de Nederlandse TV vertoond werd, is Iain zoveel mogelijk verwijderd en zijn sappige schotse accent vervangen door een onbestemd smaakloze damesvoice-over. Sommige proefjes worden door een vrouw op dezelfde locatie uitgevoerd dus zal de BBC deze versie wel speciaal gemaakt hebben voor de export. Ik prefereer het aanstekelijke commentaar van Iain.

Voor we wat hoogtepuntjes bespreken gaan we eerst, als een echte leraar, eerst de Coqui-kennis opfrissen en het referentiekader goed vastleggen.

In Sterevolutie van groengasnevel tot zwartkool leerden we dat de aarde een stellaire kernfusie-afvalklomp is uit 9 miljard jaar kernfusie in sterren en supernova's. Op deze ratjetoe-planeet van 4,7 miljard jaar oud is een groot deel van het chemische periodiek systeem beschikbaar voor allerlei leuke scheikundeproefjes.

In Vertebraten evolutie: Dawn leerden we dat na 2,1 miljard jaar = 2,5 miljard jaar geleden de eerste micro-organismen werden gevormd zoals bacteriën en blauw-algen. Cyanobacteriën zouden zelfs al 3,5 miljard jaar geleden op aarde leven.

In De Tiktaalik leerden we over het grote belang van 'levensgas of natuurgas' CO₂.

We gaan 3 miljard jaar terug in de tijd. Er was heel weinig vrij zuurstof en de aardatmosfeer bestond uit giftige gassen (uit methaan(aardgas) en zwaveldioxide en CO₂?) De sterke UV-straling van de zon maakte leven op het droge onmogelijk. In zee wordt die straling gefilterd en daar kon leven ontstaan: de Halobacteriën. Dit zijn eencellige micro-organismen; ze zijn halofiel: ze leven in milieus die verzadigd zijn aan zout. Ze vormen ATP (drager van chemische energie) uit zonlicht via de rose-rood-paarse retinal-kleurstof. De zee kleurde daardoor helemaal paars. Onder deze paarse halo-laag ontstond in zee een nieuw organisme dat zich specialiseerde in het overblijvende licht, groen-blauw dus en dat zijn de blauw-algen of Cyanobacteriën.
De groene kleur van de planten op aarde is dus puur toeval.

Deze groene vroegste voorlopers van onze planten kunnen wat nieuws: ze verkrijgen energie uit de zon via een ingewikkeld chemisch proces: de Fotosynthese.

Fotosynthese, het belangrijkste proces in de natuur. Met water uit de grond of de zee worden suikers en allerhande koolwaterstoffen gevormd met CO₂ uit de atmosfeer. Fotonen worden ingevangen door 'the light harvesting complex'. Er zijn 2 of 12? fotonen nodig om een watermolecuul te splitsen in H en O. Er zijn veel mooie schematische, informatieve, plaatjes van Photosynthesis.
Er is één nadeel, wat later een voordeel zal blijken: er komt een gasvormig afvalproduct bij vrij: zuurstof O₂. Deze zuurstof gaat de atmosfeer van de aarde drastisch veranderen van zuurstofarm en reducerend naar zuurstofrijk en oxiderend.
De grote oxidatiegebeurtenis: Oxygen Catastrophe or Oxygen Crisis.
In de documentaire worden BIF's (Banded Iron Formations) in Kumba ijzererts uit de Sishen Mine getoond van 2,5 miljard jaar geleden. De ijzerlagen zijn roestrood door reactie met zuurstof en bewijzen dat toen voor het eerst zuurstof in de atmosfeer stroomt. Opgelost ijzer in de oceanen reageerde met deze zuurstof waardoor ijzeroxiden (roest) ontstonden die slecht  in water oplosbaar zijn. Deze ijzeroxiden sloegen neer op de zeebodem op een laag anoxische modder.

Uiteindelijk zat er zoveel zuurstof in de atmosfeer dat er hoog in de dampkring ozon werd gevormd die de UV straling absorbeert. Planten konden nu eindelijk (na 2 miljard jaar) verhuizen naar het land = 400 mjg.
O ja en ondertussen gingen de cyanobacterien samenwerken en vormden grote clusters van bladgroenkorrels genaamd plant(en).
Eerste (land)planten Aglaophyton (links) zijn een paar cm hoog. Kale stengels met bolvormige uiteinden. Ze zijn gevonden in Schotland in Rhynie Chert. Ingewikkelde voortplanting met ♂ & ♀ gametofyten waarbij het sperma door regenwater naar de eicellen zwemt. Artist impression van een Devoon Baai met Aglaophyton. Let op geen bladeren dus nog.
Wortels worden wel al snel gevormd om door rotsen heen te dringen -> en zo grond(aarde) te vormen dat water vasthoudt. 40% van de aarde(planeet) is nu bedekt met aarde(grond). Het kost 1000 jaar om 2 cm grond te vormen. Dat is in een miljoen jaar dus 20 meter! Zo konden de planten het land koloniseren. En de dieren durfden nu ook uit het water te komen.

Zoals het op de kop zwemmende levende fossiel Degenkrab, een kreeftachtige geleedpotige die in 500 mj niet veel veranderde en nu nog aan land komt in de US. Kieuwen lijken op longen zodat ze lang buiten het water kunnen leven. Ze leggen eieren op land. 400 mjg komen ze voor het eerst aan land gevolgd door insecten en amfibieën zoals De Tiktaalik.
De degenkrab heeft (hemels)blauw hemocyanide bloed en negen ogen.

De eigen rol van de Koningin in afgestemde werkbelasting bij het vegen van kamers in eusociale naakte molratten

Soms wordt  je toch weer even onverwachts overvallen door een hint van telepathos uit ver vervlogen tijden. Tijdens de derde dinsdagse lunchpauze-pizza van september 2012, na een pompoenkale Cup-a-Koninginnesoup-entree, werd Place genomen aan de leestafel van de gelijknamige restaurantformule binnen de lokale manufacturenketen van de illustere zakenheeren W&A (illem en nton) van weleer.
Aldaar verstopt als een molrat tussen de stapels Esquires & Quotes lag eenzaam te wezen de Wetenschapbijlage van de NRC van het jammerlijk afgelopen weekend. Nu sinds enige tijd in huize Coqui het NRC geen krant meer kraait, heeft wetenschap zijn plek nootgedwongen moeten afstaan aan modernistische trends als Duurzaamheid&Natuur en Religie&Filosofie. Echter door de duurzame voorzienigheid werd op deez' heuglijke prinsheerlijkedag nog éénmaal een blik vergund op de eertijdse week-enschapapotheose, immers in het land der eunuchen is éénbal koning.
Het duurde nog tot de laatste pizzapunt voordat de achterpagina van De Kleine Wetenschap mocht worden aanschouwd.
En wie lonkte daar helemaal onderin de achterpagina: de naakte molrat. Ooit werd op het zwaard van vrouwe Justitia  gezworen het gefailleerde gedachtegoed van de naakte molrat  te koesteren en bijdetijds actueel te houden. Hoogste tijd om deze veronachtzaamde ereschuld af en -belofte in te lossen door de achterstand in naakte backlog iets dragelijker te doen lijken.
Op PLOS ONE worden ongeveer 10 artikelen per jaar gepubliceerd over de Heterocephalus glaber.

Op troonrededag is de verhandeling over De eigen rol van de Koningin in afgestemde werkbelasting bij het vegen van kamers in eusociale naakte molratten vanzelfsprekend uitzonderlijk toepasselijk.   
Kort samengevat moeten er door kastes met onderdanen van de queen kamers worden gereinigd, links is een afbeelding van de Eerste en Tweede Kamer, oude en nieuwe kamer, een fractiekamer en een kabinet. Werkers, de vrouwen, werken harder dan de mannen. Werkvolk gaat harder werken door de aanwezigheid van de Queen, immers van de staatskoets is de queen koetsier, de ambtenaren de paarden en het volk de wielen. En door Queen geurgemarkeerde of geopende statie-kamers worden beter en vaker gereinigd, want de queen heerst en regeert maar het volk bestuurt en (in)formeert toch het liefst zichzelf.

Francis 'Roccoco' Cotes (door Coqui)

Het Rijksmuseum - nee natuurlijk niet 020 dat nog een eeuw gesloten blijft, - presenteert met trots de allereerste tentoonstelling van Britse portretten uit de 18de eeuw in Nederland: Ladies & Gentlemen. Portretten uit de Britse Gouden Eeuw.
Alle schilderijen zijn afkomstig uit Tate Britain in Londen. Het gaat om werken van bekende kunstenaars als Sir Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough en Sir Thomas Lawrence.

Eh..18-e eeuw, wat schiet ons trouwe lezertjes dan als eerste te binnen: Rococo. De tentoonstelling is echter een grote teleurstelling met een bomkrater aan kunsthistorische RoCoco-kansen en -quotes. Welke Britse portretters staan prominent opgesomd tussen hun wuftzwoele Franse Rococo-paintneefjes in de En.Wiki: Hayman, Gainsborough, Reynolds.

Francis Hayman, Exeter 1708-1776 Londen,

De schrijver Samuel Richardson omringd door zijn tweede gezin, ca. 1740-1741, olieverf op doek, 99 x 125 cm, Tate Britain, Londen is één van de eerste Britse Rococo-familieportretten. Op deze site kun je desgewenst nog inzoomen op details. In MUSE11(pdf) staat ook een afbeelding.
De Rococo was in het begin van de 18e eeuw in Parijs, Frankrijk een reactie op de knellende grandeur, symmetrie en strenge regels van de barok, in het bijzonder die van het Paleis van Versailles. De Rococo-kunstenaars verkozen daarom een ongedwongen elegante, informeel schertsende, organisch bloemrijke en plantaardig sierlijke benadering van de kunst en architectuur in natuurminnende Engelse landschapsstijl.

Het absolute hoogtepunt van Gainsborough, leerling van Hayman en getrouwd met natuurlijk kind Margaret, is het schilderij van zijn dochter Margaret, een eloquente gehoorzame zwoelkastanjegrijze schoonheid met een rose roosje in haar decolleté. Dit Rococo-toonbeeld straalt een wittily, zeer elegante en teasing dialoog uit vol ongrijpbare en camouflerende taal en gebaren, verfijnde gevoelens en subtiele kritiek. Papa was zuinig op z'n liefste dochter en kleedde haar van hoog tot laag in volledig afgesloten, liefst ravenzwarte, kleding. Paps inspanning wierp zijn vruchten af want dochterlief bleef vruchtloos ongetrouwd en onbemind. Snel door dan maar naar een echte natuur-frivole rococo-schilder: Francis Cotes. Zou Cotes de succesvolle Colijn de Coter naar de powdered wig kunnen steken?

Francis Cotes schilderde portretten van vrouwengewaden die ontsnapt lijken aan plafondspiegelingen van Elftelingdroomprinsessen. Ongedwongen openhangende kleding met veel roseboomrozerode en gesmet witte ruches, afgewisseld met naakte kokoskuscremeblanke ouderdomsgesproete huid. Lieflijke engageantes en ponjetten met luchtige karakter. Het kleurgebruik typeert zich door zachte tinten, met veel gebruik van pastel. De vormen zijn losser, er is vrolijkheid en frivoliteit; opschietende plantenmotieven, vruchten, schelpen, asymmetrische krullen en guirlandes. Een kokarde rozet van rosewoodrood, een pastelsilverpink collerette met ruches over het ravelijndiepe decolleté, doorschemerende oudroze blote schouders onder een fijngeweven koraalroze cotta en robijnrode cotte. Op het hoofd altijd een pastelparelmoer 'rococo' poederpruik ter camouflage van het onvergeeflijk onnatuurlijk bijgeverfde zwartmahoniebruine haar.
Dit is het overtuigende bewijs dat Rococo een cokette combinatie is van Frans asymmetrisch Rocaille en Coqui(lles), van schelpen en fluitkikkers, van BarocCo (een onregelmatig gevormde zilvergrijze parel) en Rocaille (een populaire vorm van de tuin- of interieur-versiering met behulp van geluksschelpen en maansteentjes)​ die deze verfijnde en fantasierijke stijl in zijn essentie beschrijft.

Da capo naar Margaret-lover Gainsborough. Er waren tijden waarop het leek dat muziek het beroep van Gainsborough was en schilderen slechts een afleiding. Gainsborough had veel muzikanten in zijn vriendenkring en schilderde er vele, zoals de jongste zoon van JS Bach: Johann Christian Bach, ook wel de Italiaanse, Londonse of Roccoco Bach.
Rococo-muziek kenmerkt zich door intieme kamermuziek met uiterst verfijnde versieringsvormen.

Johann Christian 'Rococo' Bach heeft ook een eigen kanaal op YouTube. Automatisch gegenereerd met 910 videoos. Met aanbevolen videoos. Hieruit een kleine persoonlijke Rococo-Concert-selectie.

Go Coqui GobGo

©Margreet

Lang geleden logde ik al eens over een Atalanta-herfstoverval op mijn Ivy-Hedera Helix Arborescens. Het ene weekend vlogen de Atalanta's op en af, het volgende weekend niemand te zien. Recente aanvullende informatie op een boeiende botanische lezing benoopte een navolglog. De sympathieke zilvergrijze natuur- & filmvrouwe in zwierige maanrok Josephine Hamming heeft de afgelopen acht jaar een documentaire gemaakt over de vliegoveruren van de trekvlinder Atalanta. Go, Butterflies, Go of eigenlijk Butterflies, Go!, want Go, Butterflies, Go was een ouder filmproject op 16mm.

De documentaire begint in Sint-Petersburg in augustus en eindigt daar een jaar later na een om-slagje Marokko.  Op zoek naar de optimale leef- en voortplantingsomstandigheden vliegt de Atalanta met de seizoenen mee om grote droogte, hitte en vrieskoude te ontlopen en om steeds de juiste verse waardplantblaadjes tegen het lijf te lopen. Brandnetels om op voort te planten en rottende vruchten (zoals margreets pruimen begin september) om op bij te tanken. Het Atalanta-vrouwtje zet haar eitjes af na paring met een territorium-mannetje;  de rupsekienders eten braaf daar de buikjes vol, verpoppen en vliegen dan in de juiste seizoensrichting verder naar Petersburg of Casablanca. Een Atalanta leeft, geschat want veel is er natuurlijk niet bekend, 3 - 4 maanden. 
Hij fladdert zelfs ieder jaar heen en weer over het kanaal naar Groot-Brittannië. Daar doet hij dan een aantal uren over bij 14 km/h. (Heeft iemand nauwkeurig de vliegtijd opgemeten?) Josephine ving ze op in Normandië op Pointe du Hoc tussen Omaha en Utah Beach. Dat is niet de kortste oversteek.

©Margreet

In de mooie HD-film in augustus in Finland zitten de Atalantas nog op het statige Koninginnekruid (Eupatorium) te fourageren. Het wordt de hoogste tijd voor een herfstvakantievluchtje Oost-Nederland via Sint-Petersburg.
Volgens een UK-website produceert de Red Admiral eenmaal per jaar een nieuwe generatie. Die komt half- augustus tot begin oktober uit de pop. Dan zijn mijn Atalantas dus waarschijnlijk de laatste verse lichting geweest en geen migrerende Atalantas uit Finland. Ik heb ze afgelopen vrijdag ook niet rond het Koninginnekruid van de Heul zien fladderen.

Er is een website waar (maandelijkse!) vlindertellingen worden bijgehouden: Vlindermee!  2010 was een erg goed Atalantajaar, vooral in augustus en september. En dus ook nog begin oktober. Vanaf nu allemaal..pp Atalanta's tellen.
Het zijn evolutionaire kleine wondertjes, die vlinders. Vele malen kleiner dan de mens, met een brein dat je met gemak in een gevulde kies stopt, maar wel vele malen functioneler en uitgebreider uitgerust dan het mensenbrein: GPS incl. kaarten West- en Oost-Europa, zeer gevoelig reuksysteem, verpopper, voortplanter, opblaasbare vervliegvleugels, kleefpoten. Wat kunnen ze eigenlijk niet: gitaar spelen, autorijden, internetten. En missen ze dat? Nee natuurlijk niet, ze vervelen zich nooit al fladderend en windsurfend door heel Europa.

In Sephientjes film zitten mooie opnamen van een uit de pop kruipende Atalanta. De vleugels zijn kreukelig gevouwen en moeten worden opgepompt met een rode kleurstof. Dan even drogen en vliegen maar.

Naar de ivy, van de Holly and the Ivy; hulst en (struik)klimop zijn beide openluchtmuseum kruidentuin legendeplanten in het tweedehandsboekje dat ik onlangs van een goede zilvergrijze wonderfee kreeg toegetoverd op een lommerrijke Uddelse Kampweg midden op de HogeVeluwe.

The holly and the ivy, now both are full well grown,

Of all the trees that are in the wood, the holly bears the crown.

De ivy komt er een beetje bekaaid af, terwijl deze altijdgroenling symbool staat met zijn hechtwortels voor gehechtheid, trouw, vriendschap en vasthoudendheid; met zijn altijdgroene blad voor het eeuwige leven; en met zijn drielobbige blad voor de heilige drie-eenheid. Hulst staat ook voor eeuwig leven, geluk en gezondheid. Christenen zagen bovendien in de scherpgepunte bladeren een doornenkroon, in de rode bessen Jezus bloed en in het harde hulsthout het kruis. YT-tje met bekende melodie.

Een korte film van Josephine over mieren (ants) kan online worden bekeken. Josephine heeft ook een YT-kanaal met interviews en action shoots. Ze had het tijdens de lezing over haar Academy Award; een Dutch Postcode Lottery DOEN Award uit 2001, soort van gouden Atalanta-Kalf met vleugels; zelf had ze toen ook (nog) goud-blonde haren. Tussen de 'Oscar' Academy Awards heb ik haar niet kunnen vinden.

Die mooie natuurlijke speciaal gecomponeerde filmmuziek bij GobGo is natuurlijk van Johan S. Riphagen, die bovennatuurlijk wordt uitgevoerd door de beste natuurtalentmuzikanten van het Rockoco quintet(pdf).