Het geluk van Newton

Isaac Newton (1643 - 1727) hoort met Albert Einstein en Galileo Galilei tot de drie grootste natuurwetenschappers. Dat vinden de meeste wetenschapshistorici.

Interview met Floris Cohen ivm zijn boek: Isaac Newton en het ware wezen.

Newton wordt vergeleken met zijn tijdgenoten zoals:
René Descartes (1596 - 1650): Hij was de laatste van de grote natuurfilosofen. Volgens Descartes was de lege ruimte gevuld met minuscule deeltjes, die elk met constante snelheid in een rechte lijn wilden bewegen, maar die elkaar daarbij zo in de weg zaten dat ze massaal grotere en kleinere wervels vormden. Zulke wervels zouden de planeten in hun banen houden. Descartes poneerde, als laatste ouderwetse 'natuurfilosoof' een overkoepelend model om de wereld te beschrijven, zónder dat met wiskundige formules en experimentele waarnemingen te onderbouwen.

Christiaan Huygens (1629 - 1695) en Robert Hooke (1635 - 1703) zetten zich tegen deze speculatie af. Huygens hechtte aan streng wiskundig redeneren. Hooke gaf zijn theorieën een anker met experimentele resultaten.

Maar Newton, die hun afkeer van vage speculaties deelde, stak hen allebei naar de kroon. Zijn wiskundig talent overtrof nog dat van Huygens.
In zijn Principia kwam alles in 1687 samen: superieure wiskunde, het strenge redeneren, en het steeds weer verbinden van de theorie met de waarneming. 

Toen Edmund Halley (1656 - 1742) langs kwam met Hooke's vermoeden dat een aantrekkende kracht, die afneemt met het kwadraat van de afstand, tot ellipsvormige planeetbanen leidt, had Newton het bewijs al in de kast liggen.
Newton pakte het bewijs weer op, zag de tekortkomingen erin en besloot het probleem écht aan te pakken. En perfectionistisch als hij was wilde Newton het probleem helemaal oplossen, zelfs al vergde dat 2,5 jaar onafgebroken inzet. Die tijd had Newton nodig om kracht te verbinden met versnelde beweging, en een appel met planeten.

Newton zocht 'het ware weten'?
Wat hem uniek maakt in zijn tijd is zijn geloof dat zekerheid in de natuurwetenschappen bereikbaar is. Met dat geloof onderscheidde hij zich van zijn tijdgenoten.
Huygens en Hooke geloofden dat de natuurwetenschap alleen zou kunnen beschrijven hoe de wereld waarschijnlijk werkt. Maar als waarschijnlijkheid het hoogst bereikbare is, leg je de lat in je werk minder hoog.

Tijdgenoten beschrijven hoe Newton ongekapt in koorhemd aan het diner verscheen, vaak zijn eten liet staan, soms in trance leek. Hij werkte als een bezetene, met een minimum aan slaap. Wie brengt 2,5 jaar zo door als waarschijnlijkheid het hoogst bereikbare is?

In de natuurwetenschappen is nu juiste hét terrein waarop het gelukt is uitspraken te doen die de dingen vastnagelen. Dat op 1 juli 2004 de Cassini-Huygens-ruimtesonde na zeven jaar precies zoals berekend bij de planeet Saturnus aankwam, dat we überhaupt een raket kunnen lanceren, dat is te danken aan Newtons wetten. 

Daarbij moeten we (natuurhistorici en beta's) niet in triomfalisme vervallen;  de natuurwetenschappen verkreeg daarmee ook niet het recht om zich over van alles en nog wat uit te laten.   

Fysica en ingenieurswetenschappen worden ook wel positieve of exacte wetenschappen genoemd. 

Volgens de Belgen staat diametraal daar tegenover de mens- of humane wetenschappen, waarmee de exacte wetenschap vanzelf inhumaan wordt.

En als buitencategorie of de verzoenende, innige combine:  (bio-)medische wetenschappen.

Mörder, Hoffnung der Frauen

Oskar Kokoschka. Maakte ook toneel zoals Alma over het turbulente liefdesleven van Alma Mahler. daarin wordt zij getoond als een decadente vrouw, een mannenverslindster in het Wenen omstreeks 1900 vol seksuele onderdrukking. Haar haar is besmeurd met met rode verf. Net zoals in de Kunstschau van 1909 is het gezicht van de vrouw kalkwit. Zwarte kringen rond haar holle ogen, felrode lippen. de muziek zwelt aan. Dan valt plotseling de stilte en zegt de actrice Kokoschka's tekst:

"Ik speel dus de Vrouw. Ik ben de Vrouw. Ik ben het morsige moeras van de voortplanting. Ik ben de natuur en ik sla terug met verschrikkelijke kracht. Ik zoog wolven en gazellen aan mijn borst. Ik ben allesverslindend. Ik ben het helse nachtlandschap van de droom. Ik houd iedere man met een slangachtige navelstreng aan het lijntje. Ik ben de oorsprong, ik ben de moederschoot, ik ben het graf."

De liaison van Alma en Oskar duurde van 1912 - 1914. Bij de eerste aanblik van Alma werd Oskar verliefd op haar. Zij gaf hem de opdracht een meesterwerk te schilderen, dan mocht hij haar trouwen. Dat werd Die Windsbraut uit 1914. Een man en een vrouw zijn innig omstrengeld. De vrouw heeft een engelachtige, serene uitdrukking; de man ligt in een verkrampte houding. "Maar Alma weigerde een huwelijk. Uit verbittering ging Kokoschka als vrijwilliger in het Oostenrijks-Hongaarse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij raakte zwaar gewond, kreeg een kogel in zijn kop. Maar herstelde."

NRC 19-3-2010

Eens zal de Betuwe in bloei weer staan

't Alom bekende Nederland
Waar menigeen van hield
Is door de grote wereldbrand (40 - 45 red.)
Helaas ook deels vernield
De Betuwe, die sprookjestuin
Is nu geen sprookje meer
Maar bloeit, al ligt ze thans in puin
Weldra weer als weleer

refr.:
    Eens zal de Betuwe in bloei weer staan
    Nog mooier en voller dan voorheen
    Eens groeit op Walcheren weer goudgeel graan
    We zullen herbouwen steen voor steen
    We malen weer droog 't land dat onder water staat
    Traditie zegt dat Neerland's glorie nooit ten onder gaat
    Eens zal de Betuwe in bloei weer staan
    En groeit op Walch'ren goudgeel graan

Door d' eeuwen heen hielden wij stand
Bedwongen zelfs de zee
Getrouw 't devies van 't vaderland
Dat luidt: "Je maintiendrai"
Eendrachtig gaan wij aan de slag
Tevreden zijn wij pas
Wanneer ons land weer worden mag
Zo mooi als 't immer was

refr....



Betuwe, na het onweer

Een hevige onweersbui, zo midden in de zomer en dan breekt de zon opeens door. 
In de verte zie je de bui wegtrekken.

In het felle licht lijkt het groen bijna geel. (2-5-13 vervangen door schilderij 05.146 na het onweer)


Ton van Koolen

In de Betuwe (deel 1: Fruit)

Het was eigenlijk niet in de Betuwe, maar in een Brabants buitengebied van Eindhoven: de fruitboomgaarden van Philips Fruittuin.

Wij kregen daar een winterse rondleiding van Carlos met een hapje en drankje toe in De Proeftuin. Carlos is bedrijfsleider/eigenaar nadat Philips deze branchevreemde activiteit heeft afgestoten. Frits Philips startte deze activiteit in 1928? (toch voortaan pen en papier meenemen) ten behoeve van zijn arbeiders. In de oorlog konden uit deze tuin de Philipskantines worden beleverd zodat meerdaags per week Philiprak oftewel ‘hete bliksem’ op het menu stond.

Nu is het een ‘duurzame’ ook wel ‘biologische’ ofwel van een andere ongedefinieerde kwalificatie voorziene fruittuin van 12 hectare. Op het terrein is ook de Landwinkel waar de producten kunnen worden aangeschaft en een uitspanning, waar pannenkoeken worden gebakken. 

Appelbomen gaan ongeveer 15 jaar mee en zijn van het type laagstam. Meestal driestam, met een wortelstuk, daarop geoculeerd een middenstam en daarop geoculeerd de vruchtdragende stam zoals de Elstar.  Carlos doet mee aan een onderzoek van de LUW naar aaltjes (er zijn heel veel aaltjes, naar het schijnt, het betreft hier dus waarschijnlijk fruit- of appel-aaltjes). Carlos wil het liefst geen kunstmest of gewasbeschermingsmiddelen toepassen, dus onderzoeken ze hoe de grond vrij te houden van die ellendige aaltjes. Gebleken is dat die aaltjes een grote hekel hebben aan Japanse Haver of het gewoon niet lusten. Door deze haver in te zaaien gedurende een jaar of vruchtboomloze periode wordt de grond vrijwel aaltjesvrij. Hoera, leve de wetenschappers van de LUW.

Per boompje wordt jaarlijks 40 – 40 kg geoogst, meen ik me te kunnen herinneren. De bomen worden gesnoeid in de winter en de takken met klemmetjes naar beneden gebogen, zodat die horizontaal groeien en goed vrucht kunnen dragen. Mesten doen ze liever niet met (chemische N & K) kunstmest, want daarvan worden de bomen manische depressief. Na het mesten gaan de bomen manisch groeien en als de mest uitgewerkt raakt worden ze depressief. Dit is nadelig voor de smaak. Daarom wordt ‘biologische’ mest toegepast: een afvalproduct van de bierfabricage.  Dit product wordt door ‘de natuur’ gedoseerd afgebroken zodat de bomen gedoseerd gemest worden en de smaak van de appel daardoor merkbaar verbeterd. (hetzelfde effect als die mestkippen van Bob).

Bevruchten van de vruchtbomen moet met bijtjes in de bloemetjes, de verzamelde geslingerde honing is ook te koop in de Landwinkel. Naast 7 hectare appels en 2 hectare pruimen etc. is er ook 3 hectare peren. Perenbomen gaan 30 jaar mee, maar de peren kunnen niet worden opgeslagen bij lage temperatuur zoals de appels. Peren werken door bij 0 oC, de appels kun je zo heel lang goed houden.

Crisistijd is het voorjaar als de bomen in bloei staan. Wanneer de sapstroom in de bloem bevriest is het slecht peren en appels eten dat jaar. Daarom is er een beregeningsinstallatie met een groot bassin. Op de bloemen wordt ijs gevormd, maar dat is niet erg zolang je er maar voor zorgt dat aan de buitenzijde van het ijs de warmteonttrekking gelijk is aan de stollingswarmte. Dan blijft het binnenin de ijspegel en het bloempje net boven het vriespunt van de sapstroom. Carlos heeft dan wel een hectische nacht, want hij moet voortdurend controleren of alle ijspegels nog wel druppelen. Het waterverbruik is 4 mm/uur.

Eind april/mei zal het wel erg mooi zijn in de Fruittuin en in de oogsttijd mag je meehelpen plukken. Voor de stadse bleekneusjes wordt er ook een historisch deel ingericht met hoogstammen, gras en automatische ‘biologische’ bemesters zoals schapen.